Monday, July 14, 2014

The Middle East, Democracy’s Frontline starts with the Pershmerga of Kurdistan



Kaziwa Salih
           
             The Middle East, particularly Iraq and Syria turned into a triangle battlefield, amongst fanatical groups with diverse titles and similar aims, creating an Islamic state with Stone Age approaches. There are two tyrannical Governments completing this dimension which are Iraq and Syria. The Peshmarga of Kurdistan is the only force defending freedom, and confronting the atrocities inflicted by these groups.
            Since U.S. administration revealed that democratization could become a true mission of American foreign policy, they have been involved in so-called spreading democracy and the brining of stability to Middle East. Presumably, they are the vanguard of this impossible mission. However, the consequences attest to this process of democratization have turned to an hideous war and might lead to a Third World War eventually. 
            What America considers democratization, universally defined as Americanization, and is depicted in Middle East as occupation of their land..These allegations have been getting more legitimacy with U.S. foreign policy’s overlooking Peshmerga of Kurdistan’s achievements and their roles in the area.

            The United States of America disregard Peshmerga forces that are true defenders of democracy, by dehumanizing them within the countries that U.S government allegedly helps.  Thus creates distrust toward the U.S. intentions and uprooting of democracy and peace.  So far, neither America nor the governments of Iraq and Syria were able to fight the Islamic States of Iraq and Syria (ISIS) to achieve stability in the region, the way the Peshmerga of Kurdistan has attained.
            The Peshmerga of Kurdistan are the strongest and the best bulwark against ISIS advances in both Iraq and Syria. Peshmerga forces are controlling the Kurdish areas and turning them into safe havens for people in both countries. They brought stability and security to the region during Bashar Al-Assad atrocities and now during ISIS invasions. The Kurdish Peshmerga tries to stop the influx of Iranian militias entering Iraq via Kurdistan by controlling the border. Turkey has jailed Abdullah Ocalan, the most influential Kurdish leader and one of the hundred most influential characters in the world. Yet, the Kurds and the Kurdish Peshmerga have been seeking a democratic and peaceful decree with Turkey for decades. Further, the democratization of Turkey has always been their mission. The Kurdish Peshmerga groups are the only force in the Middle East who do not decapitate people; do not loot; do not rape; do not use chemicals, and they are not invaders of any country.  Rather they are the existence of Kurdish suffering and oppression. Their doctrine and honoured reputation have attracted many people around the world to affiliate and struggle for Peshmerga’s principles.
            For outsiders and the media, different names of Peshmerga emerges, such as the Kurdish Army group, the Kurdish force, Rebels, PJAK, DTP, PKK, PYD,YPJ, …etc. But for insiders and Kurds, they are all Peshmerga, and have one mission, which is to end persecutions of Kurdish people, alongside other minorities, especially Christians. Whereas fighting terrorists by stopping the advancement of ISIS in Syria and Iraq. 


            The security and peace, people have enjoyed so far in these areas under their watch full eye of Peshmerga, accomplished by not only one Kurdish Peshmerga group, but all the groups. This proves that all Peshmerga forces are freedom and peace fighters, not only selective ones. As U.S labels some as terrorists while others are freedom fighters. Terrorists have one aim, which is annihilation; however, all Kurdish groups’ aim is to fight long for protection.
              U.S. foreign policy should rethink its strategy towards the Kurds; readjust their terrorist list, and consider the Peshmerga of Kurdistan as a frontline of democracy. The current situation and the historical achievements of the Peshmerga against the terrorists and their significant roles in peace initiatives should be the foundation of the suggested reconsideration.





Saturday, July 5, 2014

داعش لە کۆشکی کلتوردا ،تاقیگەی سێکشوالیزمی داعشی



داعش  لە کۆشکی کلتوردا ،تاقیگەی سێکشوالیزمی داعشی

کازیوە ساڵح
بەشی دووەم

         لە ڕووی کلتوری و سایکۆلۆژییەوە داعش خوێندنەوەی بۆ کلێنی کەمسەریەکانی ڕۆژهەڵات بە گشتی و عەرەب کردووە و دیارترین هەنگاوی ئاشکرا ی نا و بە خێرای وەرگیرا و بوو بە کلتوریەکی 'دانپێنراو'.  هەر زوو زانی کلیلی سەرکەوتنی لە ناوجەکەدا بە دوو فاکتەر فەراهەم ئەبێت ، ئەوانیش سێکس و پارەن ،بۆیە داعش سەدان کەم کوڕی دەروونی بردە تاقیگەی سێکشوالیزمەوە. ئەو تاقیگەی توانی ڕیبازو ئاینی خەڵکی ناوچەکەی تیا بخاتە ژێر میکرۆسکۆپەوە ،پاش دۆزینەوەی شوناسی ڕاستەقینەیان  ئەوجا هەناگاوی داگیرکردن و پلانی ڕاستەقینەی  ڕووبخات.                                                                     
 
             لە سەرەوە وتم بووە بە کلتورێکی دانپێنراو بەو بەڵگەیەی بە دوو شیوە پشتگیری لێ کرا بە ئەندام بوون و بە بێ دەنگ بوون بەرانبەری.  ئەو ئاینی ئیسلامەی کە دەست بەرکەوتنی نێر و مێ حەرام ئەکات ، کە شووکردنەوەی ژن پاش تەڵاقدان لایەنی کەم بە کەمتر لە سێ مانگ حەرام ئەکات، ئەو ئاینەی کە لە سەر زینا مرۆڤ زیندە بە چاڵ ئەکات. لە تاقیگەکەی داعشدا ، هەمان ئاین لە ڕۆژێکدا یەک ژنی لە گەڵ دە ١٠ پیاو جووت ئەکرد ، ناوی دەنا مارەبڕین و نەک سێ مانگ سێ کاژێریش لە نێو مارەبڕینەکاندا نەبووە.                                                                                         .                                             
                                             
       ئەو  ئیسلامی و مەلانەی کە لە سەر هەموو بچووک و گەورەیەک فتوای کوشتن دەرئەکەن . یان مەلای مارەبڕ و بەش بەرکەتوو بوون لەو بە کۆمەڵ سێکسکردنەدا ، یان بێ دەنگ و دەستەوەسان بوون. نە لاوەکانیان هانئەدا  تاقیگەی سێکشوالیزمی داعشی بەردە باران بکەن وەکو چۆن هانیان ئەدان شوێنگەی مەسیحیەکان و سالۆنەکان و دوکانی مەی فرۆشەکان بەردە باران بکەن. نە کەسانی خۆیان ئەنارد ' داعشیات 'ەکانیان لاقە بکەن وەکو چۆن ئەچوونە سەر قوپتیەکانی میسر و ژنەکانیان لاقە ئەکردن. نەهاتنە سەر شەقامەکان و ناویان نا بێ حورمەتی بە ئاین ،نە لە میدیاکانیانەوە هەڵایان نایەوە و ئیدانەیان کردن.ئەو بێ دەنگیەش واتای شەرعیەت پێدان  و بە کلتور بوونیان بوو.                                                                                                      
                      
        ئەو پیاوە ڕۆژهەڵاتیەی کە شەرەفی لە نێو ڕانی ژنەکەی و مێینەی ماڵەکەیدا ئەبینێت ، لە سەر گومانێکی کەم بە بیانووی شەرەف پارێزی ئەیکوژێت  و بەردەبارانی ئەکات . لە سایەی داعیشزمدا ئەو پیاوە ڕۆژهەڵاتیە خۆی ژن و خوشک و کچ و دایکی خۆی ئەبرد و بە بڕێک پارەی کەم ڕۆژانە بە دەیان کەسی بە کرێ ئەدا لە تاقیگەکەی داعشدا ناویشی نابوو خێرکردن.                                                       
                                  
       ئەم پرۆسە ئابڕوبەرە جیهانی تووشی شۆککرد ، بوو بە بابەتی سەرەکی میدیاکانی جیهان و خۆم لە ڕێگەی ڕیپۆرتاژی تەلەڤزیونە بیانیەکانەوە زانیاریم لە سەر ئەو بابەتە وەرگرتووە،  بەڵام نەبوو بە بابەتی میدیای گرنگ لا ڕۆژهەڵات و لای کوردیش کە قازانجی بوو ئەو بابەتە بورۆژێنێت. تەنانەت لە میدیای ئیلکترۆنیدا ئەگەر تۆمەتی سکانداڵی لێپسراوێک یان ناوێک بە سکانداڵێکی سێکسیەوە بگیرایە زیاتر بڵاو دەکرایەوە لەو سکانداڵە گەورە کلتوری، ئاینی و سیاسیە . ڕازیبوون تەنها لە بێ دەنگیدا خۆی نمایش نەکرد ، لەوەشدا بە ئاشکرابوونی ئەم تاقیگەیە دەیان نێر و مێ بوون پاڵەوانی خۆ بەخشی ئەو سیناریو و وڵات و شاری خۆیان جێ هێشت و بوون بە داعشی و داعشیات. کوردستانی ئێمەش لێیان بێ بەش نەبوون.                                                                                                                 

        ئەم دەرئەنجامە لە دەرەوەی خوێندنەوە و پێشبینی داعش نەبووە . چوون داعش تەنها ژیانی ڕۆژانەی تاکی لەم پرۆسەیەدا نەخوێندوەتەوە، بەڵکو گەشتووە بە ئەو بەشەی نەستی مرۆڤ کە پێی ئەوترێت چوارگۆشەی رەش و نەوتراو.  خەونە نەوتراوەکانی کۆمەڵگایەک دێنێتە نێو پرۆسەیەکی ئەزمونگەری . ئەو مرۆڤە ڕۆژهەڵاتیەی کە ناوی ڕۆژئاوا هات یەکسەر بیری بۆ سێکس ئەچێ ، پرسەکانی بۆ ڕۆژئاوا تەنها لە بازنەی ئازادی سێکسدا ئەخولێتەوە، نەک هیچ کام لە کایە مۆدێرنەکان و داهێنانەکانیان کە ڕۆژهەڵات لە سایەیدا ئەژی .داعش جۆرە سێکسیەکی بۆ بەرهەم ئەهێنێت کە لە بیری  ڕۆژئاوایان دائەبڕیت ، لەمەشدا بە ئاستێک توندڕەوە ڕۆژئاوا و جیهان ئەڕشێنێتەوە. ئەو ڕۆژهەڵاتەتیەی تۆڵەی سیاسی و کۆمەڵایەتی و کلتوری  بە ناوگەڵ ئەکاتەوە ، پرەنسیپەکانی ژیانی لە سەر بەندە . ئەو ڕۆژهەڵاتیەی هەمیشە خەون بە پیاوی سەر ئەسپە سپێکەوە ئەبینێت هەڵیگرێت و لاقەی بکات ، بۆ ئەوەی'  بڵێن ' نەک ' بڵێت ' گوناهی ئەو نەبوو بە زۆر پێیکرا. داعش ئەبێت بە پیاوی سەر ئەسپە سپێکە و نەک هەر پێێ ئەلێت بێ گوناهی ئەڵێت خێری گەورەشت کردوە و هاوکاری یەزدان ئەکەیت لە گەیاندنی پەیامەکانیدا. ئیتر گرنگ نیە ئەم پەیامە تا چەند باوەڕ پێکراوە لە لایەن تەنانەت خودی بەشداربوویشەوە. گرنگ ئەوەیە بەهانەیەکی بۆ ئەو ختورانەی لە پشتی سەری ئەودا دۆزییەوەتەوە ناخی دیلی لە پەلەقاژەی فرینی ئازادیدا هەموو شتێکی پەسەندە ئەگەر کوشتنی ئازادیش بێت. گەرچی ئەو بەهانە تەنها کۆنتراکتی نێوان دوو لایەنیش بێت. لەم تاقیگەی داعشدا هەموو پرەنسیپەکان، کەرامەت، ئاین، جەستە، پەیوەندی ژن مێردایەتی و باوک کچیەتی و خوشک و برایی هەمووی بە نرخی ٥٠٠٠ پێنج هەزار دۆلار  دەستی پێکرد و وەکم هاتوویەک کە ماوەیەک پاش هاتنە بازاڕ نرخەکەی هەرزان ئەبێت . ئەم پرۆسەیەش بەروە هەرزان بوون و خەریکە بەرەوە خۆڕایی بوونیشی ئەبات . واتە هیچ بیانوویەک بۆ پەسەندکردنی لە چوارچێوەی نالەباری باری ئابووریدا جێگەی نابێتەوە. ئەم پرۆسەیەش بە داعش ئەڵێت پێویستە لە ڕووی ئابورییەوە ئەوەندە بە هێز بێت کە پێنچ هەزاری بۆ هەموو ئەوانە هەبێت لەو بازاڕی کڕین و فرۆشتندا جێگایان ئەبێتەوە. چوون دەرئەنجامەکانی ئەم تاقیگەیە دەری دەخات داعش چی بوێت ئەتوانێت بە ئابوری بەهێز بە دەستی بهێنێت لە ناوچەکەدا بە کەرامەتی تاکیشەوە.                                    .                                                                                                   

          لە ڕووی ئابورییەوە داعش یەکێکە لە بەهێزترین هێزە چەکدار و تیرۆریستیەکانی جیهان . ئەوەی ئەمەریکای شپرزە کردوە گوایە نازانێت داعش چۆن سەری هەڵداوە بە ڕاست نازانم ، پێم وانیە دروست بوونیان لە دەرەوەی هاوکاری زلهێزە دەرەکیەکانی بێت ، بە تایبەت ئەمەریکا.  ئەو هەموو چەک و تەقەمەنیەی لە دەستی داعشدا داهێنان و دروستکراوی ڕۆژهەڵات نیە . پشتگیری تەواوی ڕوسیا وچین ، بە ئاشکرا و سەرسەختانە لە  قەسبخانەکەی بەشار ئەسەد ، مانای ئەوە نیە، ئەوانیش و زلهێزەکانی یش  بازرگانی خۆیان لە گەڵ داعش ناکەن. بەڵام ئەوەی تووشی شۆکی کردووەن هێزی ئابوری ئەم گروپە و توانای بە کارهێنانی تەکنۆلۆژیانە.  ڕۆژنامەی گاردێنی ئەمەریکی لە ڕۆژی ١٥-٦-٢٠١٤ ئەم شۆکەی دەرخستووە و ئەڵێت کە بەر لە گرتنی موسڵ ،حسابی داعش ٨٧٥ هەشت سەد و هەفتاو پێنج ملیون تیابوو ، بە گرتنی موسڵ  بلیون و نیویك چووەتە سەر ئەو حسابە. (گاردێن، ٢٠١٤ ) ئاشکرایە  بە گرتنی شارەکانی دی چەند هێندە ئساتی ئابوریان بەرزبووەتەوە ، لە کاتێکدا داعش تەنها پارە کۆناکاتەوە ، بە پێی قسەکانی هەمان ژمارەی گاردێن ، کۆمەڵێک شتی کەلپوری وئەنتیکیان لە سوریادا برودە کە مێژووەکەی بۆ ٨٠٠٠هەزار ساڵ ئەگەڕێتەوە. ئەم هێزە ئابوریەیە ئەمەریکای تۆقاندووە و ئەزانێت هیچ هێزیك توانای کۆنترۆڵ کردنیانی نابێت. داعش هەموو  ساڵی ٢٠١٢ لە سوریا هێندە ڕۆژێکی عێراق دەستکەوتی مادییان نەبووە ئەمەش کردین بە زلهێزترین تیرۆریستی جیهان. ئەم هێزە ئابوریەش تەنها هێزی ناوخۆ یان رۆژەهەلاتیان  بۆ مسۆگەر ناکات ، بەڵکو  لە ئێستادا بە نهێنی و لە داهاتودا بە ئاشکرا ڕێکەوتنی نیو دەوڵەتی و پاڵپشتی جیهانیان بۆ دروست ئەکات. سعودیە لە ڕووی سیستمی توندڕەوی و نادیموکراتیەوە لە داعش باڵاتر نیە  و هێزی پاڵپشتی هەموو گروپە تیرۆریستەکان و مافیەکانی ڕۆژهەڵاتیشین . کەچی خۆشەویستی جیهان و بە تایبەتیش ئەمەریکایە چوون ئابوریان بە هێزە. لای ئەمەریکا و داعشیش ڕوونە بەو ئابوریە بەهێزە ئەکرێت هەموو کایەکان بەرێتەوە.                                                                                                                                                      
                          


Saturday, June 28, 2014

Fellowship

ئەوەی خوارەوە لینکی زمالەیەکە کە زانکۆی نیویورک ستەیەتی ئەمەریکا لە
مانگی یەکەوە پێی بەخشیوم .

http://www.albany.edu/gihhr/46053.php



 Fellowship from   :
http://www.albany.edu/gihhr/46053.php

Fellow


Kaziwa Salih is currently a post-graduate student at York University, where she has already obtained a BA in Communication, an MA in Culture and Genocide studies, and a graduate certificate in Migration and Forced Refugee Issues She also has a certificate in International Journalism for International Writers from Sheridan College.
Salih is the publisher and editor of two Kurdish magazines. In 2010, she founded the Anti-Genocide Project to bring together the voices of genocide victims living in Canada. She is the author of 12 books, and has received several international awards, including the 2013 Naguib Mahfouz Award for the Novel and Short Story from the Nagham House and the Egyptian Ministry of Culture. In recognition of her short stories, she was a two-time recipient of the first award at the Academia Mutamenti–Amita Festival of Art and Literature in Italy, in 2001 and 2002. She is appointed for 2014 Writer-in-Resident at George Brown College by PEN Canada.
Kaziwa’s academic interests include genocide and culture, culture and communication theory, Kurdish studies, gender and ethics, and cultural psychology. She has been a member of numerous human rights organizations such as United Nation Association of Canada, Amnesty International, Egypt Human Rights Organization, Kurdistan Human Rights, Pen Canada and Writer in Exile.


Tuesday, June 24, 2014



داعش  لە کۆشکی کلتوردا

بەشی یەکەم
   سوود وەرگرتن لە هەڵەکانی بن لادن

کازیوە ساڵح

             ئایە داعش  تەنها هێزیەکی تیرۆرستیە؟ ئایە شەپۆڵێکی ئایدۆلۆژی، کلتوری ، ئاینی و ئابوریە؟ یان یاریەکی نێو دەوڵەتیە بۆ ئاسانکردنی ئەو دۆخەی ڕٶژئاوا بە نیازی پەرپا بوونیەتی؟                                                                                 ئەم وتارە خوێندنەوەیەکی کورتی گرنگترین ئەو فاکتەرانەیە کە هێزیەکی سەرسوڕهێنەری بە داعش بەخشیوە. جەخت لە سەر ئەوە ئەکاتەوە شەڕی داعش شەڕی نێوان شیعە و سوننە نیە و بێ دەنگی وڵاتانی عەرەبیش لە سەرسوڕمانەوە سەرچاوەی نەگرتووە بەڵکو داعش هەلێکە هەندیکیان دەمێکە خەونی پێوە ئەبینن.
           داعش شەپۆلێکی فرە ڕەهەندی ، فرە جۆرە  . لە سەرجەم ئایدۆلۆژیە توندڕەوەکان، کلتور ، ئاین، هێزی ئابوری و تەقەمەنی سوودمەند بووە بۆ دروستکردنی شەپۆڵیک لە توانایدا هەیە  بە خێرایی چاوەڕوان نەکراو داعشیزم لە دیاردە وە بگۆڕێت بە سیستم و ئایدۆلۆژیایەکی گشتگیر. سیستمێک تەنها  وەکو هێزی سەرەکی عێراق و سوریا خۆی نەچەقێنێت بەڵکو سەرجەم ناوچەکە بە ئەفغانستان و پاکستانیشەوە بگرێتەوە. ئەم بۆچوونەم لەوەوە سەرچاوەی نەگرتووە کە داعش هێزێکی تیرۆریستیە و ئەتوانێت بە توندڕەوی بگات بە ئامانجەکانی. بەڵکو لەو دەرکەوتەی داعش خوێندنەوەی سیاسی ، کلتوری و سایکۆلۆژی تاکی ڕۆژهەڵاتی و بە تایبەت عەرەبی بەر لە دەرکەوتن بە هەند وەرگرتووە و کاری لە سەر هەر یەکەیان بە جیاواز کردوە.                                               .                                                                                                                            

             لە ڕووی سایسیەوە داعش سوودی لە هەڵەکانی گروپە تیرۆریستێەکەی ئوسامە بن لادن وەگرتووە. لە لایەک بن لادن لە دەرەوەی ژیانی ڕۆژانەی تاک کاری ئەکرد ، بە دیوێکی دیدا لە دەرەوەی کۆمەڵگە بوو . ئەمەش ئەوە نیشان ئەدات کەسێتێکی تاکڕەو و گۆشەگیر لە نێو کەنارێکی دوورە دەست ، دەسەڵاتی گشتگیری بەرهەم نەهێنەرێت. ئەمەش وایکردبوو نەتوانێت  لە دوورەوە پلانەکانی خۆی بەو جۆرەی ' بۆی دانرابو' بپێکێت .  دیسان لە گەل ئەوەی عەرەب بوو ،چوون لە دەرەوەی کلتور و سیاسەتی بەڕێوەبردن کاری ئەکرد ، زیاتر کۆششەکانی لە بازنەیەکی ئاینی توندا ئەسۆڕایەوە ، ئەمە وایکرد ئەو  کاریگەریە گەورەیەی لە نیشتمانی عەرەبیدا دروست نەکات. لە لایەکی دی ڕەچەڵکی ئاینی بن لادن جێگەی گومانە ، من ئێستاش پێم وانیە بن لادن کوژرابێت و پێم وایە ئەمەریکا بە سیناریویەک بردیە ئەمەریکا و لەکەنارێکەوە لەوێ ئەژی . چوون سیناریوی بن لادن وەکو نەگەشت بە بن بەستێکی ویستراو کە بەرژەوەندی تەواوی ئەمەریکا بپێکێت ، ئەوەندی ئیسلام فۆبیای لە ڕۆژئاوادا  بڵاو کردەوە، ئەوەندەش ئەمەریکا فۆبیای لە ڕۆژهەڵاتدا بڵاوکردەوە. بن لادن قسە زۆر ئەکرد  و کرداری کەم بوو، ئەوەندەی ڕاگەیاندنی بۆ ناوبانگ ئەکرد و ئەوەندەی ڤیدیو بڵاو ئەکردەوە ئەوەندە کرادری نەئەکرد. ئەمەش دوو خاڵی لای مرۆڤ ئەچەسپاند :                                 .                                                                                                                                                                                       
          یەک: لە ڕووی دەروونیەوە ئەو مرۆڤانەی بەردەوام دووپاتی ئەکەنەوە کە ڕقیان لە کەسێک ، حزبێک و لایەنیک و یان دەوڵەتێکە خۆیان لە بنەمادا  سیخوڕی ئەو لایەن و دەوڵەتە ن. ئەو هستریای تووشی ئەبن ، ترسی ئاشکرا بوونە و جگە لە سیاسەتی ڕاوکردن و زانیاری کۆکردنەوە. دووپاتکردنەوەی ڕکەکانی بن لادن بۆ ئەمەریکا بەراورد بە کردارەکانی پێجەوانەی ئەسەلماند.                                                .                                                                                                                      
  دوو: ئەو هەموو ڤیدیو و خۆ دەرخستنە بۆ وەرگر و بینەر و تەنانەت دواکەوتوانی بن لادن و ئەمەریکاش ئەسەلمێنێت، بن
 ئەمە ئەو دەردە دەروونیە کە (Cult of Personality)پەرستی لادنیش وەکو سەدام و هیتلەر و مۆسۆلۆنی کێشەی خود-ڕێگە لەدروست بوونی کارەکتەرێکی کاریگەر و دررێژ خایەن ئەگرێت .  بۆیە پێم وایە ئەمەریکا نەیدەویست ئەزموونی سەددام دووبارە بکاتەوە. ئەم ڕاستیانە لای داعشیش ڕوونە و بە ئاشکرا خۆیان لەو هەڵانەی بن لادن ئەبوێرن            .                                                          
             لە ڕووی ئاینی یەوە داعش کاریگەرتر و دان پیانراوترە لە بن لادن و شیعەش . بن لادن کە لە بنەمادا هەڵگری ڕێبازی وەهابیە. بە پێی دانپیانانەکانی جاسوسی بەریتانیا هامفەر بۆ ڕۆژهەڵات لە کتێبەکەیدا بە ناونیشانی یادەوەریەکانی هامفەر ، ڕوونە کە ڕێبازی وەهابیزم بەریتانیا  لە سەدەی هەڤدەدا دروستی کردوە و ناوی وەهابیش لە ناوی ئەو لاوەوە هاتووە کە هامفەرلە بەسرەدا ناسیوێتی و توانیوەیەتی کاریگەری لە سەری هەبیت و پلانەکەی مەیسەر بکات و ناوی محمد ابن عبدوالوهاب بووە. ( بیرەوەریەکانی هامفەر ، ٢٠٠١ ) لە بەر ئەوەی لە ڕێگەی ئەوە وەهابیزم دروستکرا ناوەکەشی هەڵگرت. ئەم ڕێبازە لە پێناوی پارچەکردن و گۆڕینی ئیسلام بووە بۆ ڕێبازیەک لە گەڵ بەرژەوەندی ئەو کاتەی بەریتانیا بگونجێت. جگە لە سعودیە کە خێزانی ئال سعودیش بە هەمان شیوە لە لایەن بەریتانیاوە دروست کراون هیچ وڵاتێکی دی بە شیوەی گشتی وەهابیزمی نەکردوە بە ڕێباز.ئەکرێت جگە لە بەرژەوەندی ئەمەریکا ئەم هۆکارەش لە پشت پەنابردنی بێت  بۆ ئەفغانستان. ئەم ڕاستێیە لای نەتەوەی عەرەب ڕوونە و لە گەڵ ئەوەی ئایدۆلۆژیای مۆدێرنی عەرەب نەفرەتکردنە لە ڕۆژئاوا ، بەڵام ئەو ڕێبازەی  ڕۆژئاوا دروستی کردوە، لە بەر ئەوەی خۆیان هەڵگرین بە نەفرەت نەکراوە.  ئەمەش پێچەوانەی کوردە کە باوەڕی نەکرد ئەمەریکای بەرژەوەندیخواز پەکەکە بە تیرۆریست ناوزەدبکات ، ئیتر کوردی بەشەکانی دی وەکو مادەی هۆشبەر سەیریان ئەکەن. وەهابیزمی بن لادن بە شێوەی ئاشکرا کاریگەری نەبووە ، بەڵام بێگۆمان کاریگەری هەبووە بۆ ئیماندار و  دژە  ڕۆژئاوایی ڕاسەتەقینە کە خۆیان دوو بگرن و دەستگیری نەکەن .  بە بوونی داعش ئەم کێشەی و کیشەی شیعەش کە تا ئاستێکی باش لە وەهابیزمەوە نزیکە لای زۆرینەی عەرەب کە بێ دەنگانە دژی وەهابیزمن چارەسەر ئەبێت.                                                                                                                                                                                                                        
          لە ڕووی ئایدۆلۆژییەوە داعش ئەو ترسەی  فارسیزم و تورکیشیزم لە ناخی عەرەبدا ئەڕەوێنێتەوە کە لە سەرەتای ١٩٠٠ وەدەکانەوە لە بیریان کردبوو. ئەو کات  چەند نەتەوەیی و فاشیستی عەرەبی ڕەزگاری کردن لەو ترسە، دیارترینیان ساطع الحصری بوو. بە کورتی لە سەدەی هەڤدە و سەرەتای سەدەی هەژدەدا لە بەر ئەوەی فارس و کلتوری فارس کاریگەری گەورەی لە سەر ئیمپراتۆریەتی عوسمانی هەبوو، چوون زۆربەی کەسە باڵاکانی ئەو ئیمپراتۆریەتە فارس  بوون ( هەندیكیان کورد بوون بەڵام بانگەشەی زمان وکلتوری فارسیان ئەکرد نەک کورد) ، ئەمەش ترسی لای عەرەب دروست کرد،  لەوەی ئەگەر ئەو کاریگەریە هەڵبکشێت ، ئەکرێت بە هەردوو کلتور و شوناسی عەرەبی بسڕننەوە. بۆیە ژمارەیەک عەرەبیش هەوڵیان دا ببن بە پیاوی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی ، بە نیازی ئەوەی هەوڵ بدەن کلتوری عەرەبی بە سەر ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا زاڵ بکەن . لە نێویاندا الحصری تایبتمەندی لە ناو تورک و د و داهێنەری فکری شۆڤێنی عەرەب بوو . بە تایبەت لە ١٩١٦وە بە تەواوی ڕووی لە فکری عەرەبی کرد و کلتوری عەرەبی لەو مەترسیە ڕزگارکرد. ئەو هێڵە  ناسیونالیزمیەی ئەو خستیە ناو عەرەبەوە  دروستکەری بەعس بوو ، هەتا ئێستا ناوچەکە قەرەبووی فکری ئەو ئەدەن .                                                                                                                                
         لەم ساڵانەی دواییدا ، دەست تێوەردانی ئێران لە کاروباری ناوچەکە بە شیوەیەکی گشتی ، وە بەڕێوەبردنی سوریا و عێراق و بەشێکی کوردستان و لوبنان و پەیوەندییەکانی لە گەڵ تورکیادا ببوون بە سەرچاوەی سەرهەڵدانەوەی هەمان ترسی سەدەی هەژدە . بە بوونی داعش ئەو ترسە لای عەرەب ئەسڕێتەوە و پشتگیری شەقامی عەرەبی مسۆگەر ئەکات لەم ڕووەوە. جگە لەوەی ئەم هێزە هەڵگری تەنها یەک ئایدۆلۆژی نیە ، بەڵکو تێکەڵەیەکە لە فکری بەعس، ئیسلام بە هەموو چەمکەکانیەوە، هەڵەیە پاش بینی دەیان پەیڕەو کە لە وەهابیزم و شیعەدا هەیە بگوترێت هەموو خەسڵەتەکانی ئەم هێزە سوننییە. ئەکرێت سونی بکات بە بەهانەی شەڕەکانی بۆ ئەوەی پیاوەکانی ئێران دەرپەڕێنێت بەڵام لە ڕاستیدا شەڕی ئێران ئەکات و زۆریش نابات لایەنە نا سونییەکانیش پشتگیری ئەکەن.